واحد ادبيات مركز پژوهش و نشر فرهنگ عاشورا با برخي شاعران و نوحه‌سرايان شهرستان دزفول مصاحبه نموده است كه هرماه يك شماره از اين مصاحبه‌ها در اين بخش ارائه مي‌شود.
مصاحبه‌ي زير با آقاي عبدالرضا زینبی نژاد نوحه‌سراي پيشكسوت شهرستان انجام شده‌است:

حاج آقا لطفاً در آغاز سخن خودتان را به طور مختصر معرفی بفرماييد؟
- بسم ا... الرحمن الرحيم صلی ا... عليك يا اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائك
با عرض سلام و خسته نباشید به شما عزيزان و آرزوی توفيق هر چه بيشتر از جانب خداوند متعال، بنده عبدالرضا زينبی نژاد مربی امور تربيتی و دبير دينی و قرآن متولد 1334 و اهل دزفول هستم.

آقای زينبی نژاد يقيناً عاشقان اباعبدا... با شما و صدای گرمتان آشنايی دارند لطف كنيد بفرماييد از چه زمانی وارد اين وادی شديد و اولين كارتان چه بود؟
- يادم هست از همان اوان كودكی و تقريبآ دوران ابتدائی شروع كردم البته آن روزها امكانات كم بود و ما به صورت مختصر در حد امكان برنامه اجرا می كرديم و بعدها، يكی دو سال قبل از انقلاب به شعر هم رو آوردم و در دوران انقلاب و هشت سال دفاع مقدس هم اشعار بسياری سرودم كه در قالب نوحه اجرا می‌شد. خوشبختانه سال گذشته توفيق حاصل شد و تعدادی از اين اشعار حدود هفتاد و دو سروده در كتابی به نام«مع الحسين» گردآوری و تدوين شد.

حاج آقا زينبی، ادبيات عاشورايی به عنوان بخشی از ادب آيينی ما در دوران انقلاب و پس از آن در هشت سال دفاع مقدس سخت مورد توجه اهالی ادب قرار گرفته است، تأثير اين بخش از ادبيات آيينی در طول ايام دفاع مقدس و بازتاب متقابل جبهه و جنگ را بر اديبات عاشورايی چگونه ارزيابی می‌كنيد؟
- قطعاً ادبيات عاشورا روی جوانان اثر داشته، اثرش هم همان شهداست، اين ها دست پرورده ی همان فرهنگ هستند اگر آن اشعار با آن همه شور و گيرایی نبود چه در حوادث انقلاب و چه در حوادث جنگ تحميلی ما اين همه رشادت و از خود گذشتگی نمی‌ديديم به عنوان مثال حسين فهميده تحت تأثير جوان كربلا، عاشقانه شهادت را در آغوش كشيد.

جناب استاد از ديدگاه شما يك شعر عاشورايی موفق چه ويژگی هايی دارد و شاعر چگونه می تواند بين خود و حضرت اباعبدا... ارتباط و پيوندی برقرار كند؟
- يادم هست روزی دوست بزرگوارم جناب دكتر سنگری فرمودند: شعر عاشورايی ‌بايد سه ويژگی داشته باشد. 1. مصيبت و مرثيه، 2. حماسه و 3. پيام. متأسفانه در بسياری از سروده ها اين سه ويژگی لحاظ نم‍ی شود، گاهی مي‌بينم شعری فقط حماسه است، گاهی فقط مصيبت و شاعر به ديگر ابعاد حماسه‌ی عاشورا توجه نكرده است. اگر ما از رشادت عباس(ع) می‌گويیم، نبايد از ادبش نسبت به امام(ع) غفلت كنيم نبايد از تواضع و ايثارش غافل بود. حتّی اگر شده خيلی مختصر به ساير ويژگی های آن حضرت هم بپردازيم. يا مثلاً هنگامی كه از مصيبت های حضرت زينب(س) می گوييم تنها اين يك بعد را مطرح نكنيم زينب (س) همان كسی است كه می گويد:«من در كربلا چيزی جز زيبايی نديدم.» زينب(س) كسی است كه با وجود آن همه مصائب حتی نماز شبش را ترك نمی كند و آن را نشسته اقامه می كند، پس ما وظيفه داريم همه ی ابعاد واقعه‌ی عاشورا را در شعر به تصویر بكشيم. و اگر به يك چيز محدود كنيم واقعاً ظلم كرده‌ايم.

به نظر شما چه آفات ديگری ادبيات عاشورايی را تهديد می‌كند؟
- عرض كردم يكی از اين آفات، پرداختن به يك مسأله و غفلت از ساير ابعاد است، امّا از جمله آفت‌هايی كه امروزه شعر عاشورايی را تهديد می كند، ارائه ی سبك‌های نامناسب از سوی بعضی مداحان است، متأسفانه ديده می شود كه گاهی آهنگی انتخاب می‌شود كه دقيقاً كپی يك ترانه است يا گاهی محتوا با آهنگ و ريتم اجرا اصلاً هماهنگی ندارد. مثلاً جایی‌ كه به ماجرای بی دستی عباس(ع) و مصيبت های آن حضرت اشاره می‌شود آهنگ تند و با ريتمی شاد انتخاب می شود كه هيچ حزن انگيز نيست، يا وقتی كه به شرح حماسه ها و دلاورری ها پرداخته می شود آهنگ بايد با متن هماهنگی داشته باشد مثلاً از آهنگ هايی در دستگاه ماهور و همايون و... استفاده شود. علاوه بر اين اشعار سبك و توهين آميز نباشد مثلاً وقتی از مظلوميت اباعبدا...(ع) گفته می‌شود طوری مطلب را بيان نكنيم كه آقا(ع) مظلوم بوده اند كه نتوانسته از خود دفاع كنند و مظلومانه شهيد شدند، نه امام (ع)مظلوم بودند امّا مظلوم‍ی كه از خود دفاع هم كرده اند، ايستاده و تسليم نشده اند.

چه كسانی بيشترين تأثير را در انديشه‌ی شما، در شناخت حضرت اباعبدا...(ع) داشته اند؟
-بيشترين تأثير از سوی‌ خانواده ام بوده است. خانواده ی ما يك خانواده‌ی مذهبی بود از آن خانواده‌هايی كه روضه ی اباعبدا...(ع) را سالانه برگزار می‌كردند، نذری‌ هم می‌داديم، علاقه‌ی من از همان روزها و از درون خانواده شكل گرفت.

فعالیت‌هاي مذهبي شما تا چه حد در زندگي شخصي خودتان تأثير داشته است؟
- قطعاً بدون تأثير نيست. نمي‌شود كسي شب و روز با اشعار و كتب عاشورائي، مداحي، جلسات و... مأنوس باشد و از اخلاق كربلايي، از اخلاق عاشورايي دور بماند. اين‌ها انفكاك‌ناپذيرند، مگر ‌مي‌شود شخصي در كسوت روحانيت باشد اما كارهاي عامه مردم را انجام دهد؟! اين‌ها با هم سازگار نيست. آثار اين فعاليت‌ در خانواده‌ام نيز كاملاً پيداست. پسر بزرگم هم به اين فعاليت روي آورده و شعر و نوحه البته بيشتر به گويش دزفولی می‌سرايد. مداحی می كند، قرآن می خواند و...

حاج آقا زينبی ديدگاه شما در مورد اشعار و نوحه های محلی و مرثيه هايی كه به گويش محلی خوانده می شود چيست؟
-حقيقت اين است كه من ترجيح می دهم بيشتر نوحه ها به زبان رسمی گفته شوند چون احساس می كنم مرثيه های ‌محلی در بين تيپ خاصی محبوبيت دارد و برای قشرتحصيل كرده كمتر جذابيت دارد. البته ممكن است جمعی‌از عزاداران دوست داشته باشند كه با زبان مادری خودشان عزاداری‌كنند، اين بد نيست امّا بايد مواظب بود كه از كلمات سبك و تكراری استفاده نشود.

استاد به نظر شما يك شاعر يا مداح عاشورايی چقدر نیازمند مطالعه و آشنايی با معارف عاشورا است ؟
- شعر از شعور است، شعر بدون شعور بی معنی است، قطعاً يك شاعر و مداح عاشورايی بايد مطالعه ی زيادی داشته باشد. بايد به جوانب مختلف قيام سيدالشهدا آشنايی داشته باشد تا بتواند اثر خوب و شايسته ای ارائه دهد. متأسفانه در اين زمينه ضعف ما محسوس است. البته الآن عزيزانمان در مركز پژوهش، در اين زمينه اقداماتی انجام می‌دهند و در جلساتی كه در حضور دكتر سنگری برگزار می شود اين مسائل مورد توجه قرار می‌گيرد، تأثيرش را هم در نوحه ها و اشعار چند سال اخير ديده ايم شعر و نوحه های‌ اخير پخته تر و با محتواتر است.

آقای زينبی به نظر شما احساس چه نقش و جايگاهی در شعر عاشورایی دارد؟
- يكی ‌از فاكتورهای ‌اساسی احساس است بدون احساس قطعاً هيچ شعری گفته يا مطلبی بيان نمی شود. مثلاً در مورد خودم در اكثر موارد امكان نداشته كه نوحه‌ای بخوانم يا شعری بگويم و اشك در چشمانم جاری نشود
يكی از جاهايی‌كه من شخصاً سخت متأثر شدم، عصر تاسوعا بود، عدّه‌ای را ديديم كه عزاداران اباعبدا... (ع) را با مقواهايی باد می زنند تا گرمای عصر تاسوعا آن ها را آزار ندهد، من از صحنه خيلی متأثر شدم و به گريه افتادم.

آقای زينبی به کدام یک از اشعاری كه سروده ايد يا نوحه هايی كه خوانده ايد تعلق خاطر بيشتری داريد؟
- برای عزاداران مسجد كرناسيان نوحه‌هایي ساختم با اين سر نوحه«مير علمدار حسين، يار و علمدار حسين/يا مولا يا ابوالفضل» كه خيلی تأثيرگذار بود هنوز هم بعد از ده یا پانزده سال، شب های ‌عاشورايی كه هيئت عزاداران كرناسيان، عزاداری ‌می كنند، آن را می خوانند. نوحه ی ديگری هم برای مسجد امام حسين(ع) شمالی خواندم كه سر نوحه‌اش اين بود «سبط رسول ا... ای/جان به فدايت، جان به فدايت»اين هم خيلی اثر كرد.

آيا تاكنون به فكر جمع آوری‌، تدوين و چاپ اين‌ سروده‌ها بوده‌ايد؟
- بله، اشعار مختلفی را كه به مناسبت های مختلف گفته و خوانده‌ام مانند اشعاری كه در سوگ شهيدان، قيام اباعبدا...(ع)، مناجات‌ها، مولوديه‌ها و مناسبت‌های مختلف گفته ام، جمع آوری ‌كرده‌ام مقداري از آنها حدود 79 نوحه در يك مجموعه به چاپ رسيده و ان شاءا... اگر توفيقی حاصل شد در آينده نيز مجموعه‌های ديگری در اختيار عزيزان قرار خواهم داد.

استاد به نظر شما شعر عاشورايی مختص به جريان عاشورا و كربلاست يا اين كه می تواند در تمام سال و در عرصه‌های مختلف زندگی حضور داشته باشد؟
- قطعاً تعميم دارد"كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا" به همين معناست، برای رهايی مردم فلسطين، برای‌ظهور آقا امام زمان (عج ا...)، برای نجات مظلومان در هر جای دنيا، برای‌انقلاب خودمان، دفاع مقدس، شعر عاشورا اثرگذار است.

آقای زينبی شما از شعر عاشورايی‌ و ارتباط آن با دفاع مقدس گفتید، لطفاً در مورد پيوند عاشورا و دفاع مقدس بيشتر صحبت بفرمائيد؟
- یقیناً آن هایی که شهید شدند دست پرورده ی عاشورا بودند، ادبیات عاشورا، فکرشان را پرورده بود، که عاشقانه شهادت را پذیرفتند و جان بر کف مانند عباس(ع)، علی اکبر(ع) و دیگر شهدای عاشورا به میدان می رفتند. عزیزی داشتیم به نام شهید "جعفرزاده" که با مفاتیح خیلی مأنوس بود، پیوسته در ذکر و دعا بود مانند شب عاشورا و ذکر و دعای امام و یارانش. یکی از ابعاد قیام سیدالشهداء(ع) که کمتر به آن توجه شده همین دعاست، از زمان حرکت امام از مکه دعاهای امام(ع) و از همه مشهورتر دعای عرفات امام(ع) را ببینید، بچه های ما هم اهل دعا و نیایش بودند. در واقع چیزی جدا از امام حسین(ع) و عاشورا نبودند.

در شهرستان دزفول گروه ها و دسته هایی از مداحان و شاعران وجود دارند با توجه به این که شما هم شاعر و هم مداح هستید بفرمایید بیشتر با کدام یک از این ها معاشرت دارید؟
- بیشتر فعالیت من در ستاد دعای کمیل است، گاهی هم به مجمع الذاکرین می روم البته خیلی کم، موقعی که نیاز دارند؛ اما با شخص خاصی زیاد سرو کار ندارم. کار خودم را می کنم.

به یاد دارید چه کسی اولین بار نوحه های شما را خواند؟ الان از مداحانی که در سال های اخیر چیزی از شما خوانده باشند، کسی را به خاطر دارید؟
- بله، نوحه ای بود با این سرنوحه:«چرا بریدند گلوی حق گویت یا ثارالله! یابن الزهرا!» که آقای محمد ابراهیمی خواندند.

جناب استاد! آیا در این مسیر با کراماتی از اهل بیت عصمت و طهارت(ع) هم مواجه شده اید؟
- این که الان در خدمتشان هستم خودش بزرگترین کرامت است، هم برای خودم هم برای خانواده ام، بالأخره مردم ما را به این شکل می شناسند و اگر بخواهند برای ما ویژگی خاصی قائل شوند، می گویند: مداح اهل بیت(ع) هستند.

آقای زینبی جوانان بسیاری هستند که علاقه مندند وارد این عرصه شوند، توصیه شما به آن ها چیست؟
- توصیه می کنم نسبت به حماسه ی عاشورا مطالعه ی عمیق داشته باشند، مقاتل را بخوانند، اشعار مختلف را مطالعه کنند و خلاصه این که نسبت به این واقعه ی بزرگ معرفت و شناخت شایسته ای کسب کنند، نکته ی دوم هم که به این عزیزان توصیه می کنم حفظ شئونات اسلامی است، طرز لباس و نوع آرایش مو و خلاصه ظاهرشان هم باید پسندیده و مقبول باشد. علاوه بر همه ی این ها در مداحی صدای خوب هم اهمیت بسیار دارد و خیلی تأثیرگذار است.

از شاعران پیشکسوت شهرستان دزفول چه کسانی را می شناسید؟ نوع اشعارشان چگونه بود؟
- اکثر شعرهایی که در گذشته سروده می شد بیشتر به جنبه ی مصیبت می پرداخت. علت این امر هم شاید به شرایط اجتماعی آن روز برمی گشت. اما از مداحان قدیمی شهرستان می توان به مرحوم گلستانی و آقایان روحانی، بشیری، حبیب زارع، لطفی خلف، حاجی طالب، راثی و ناظم علی اشاره کرد.

آقای زینبی آخرین سروده ای که به آستان اباعبدالله الحسین(ع) تقدیم کرده اید چیست؟
- تقریبا اوایل تیرماه شعری گفته ام و آخرین سروده ام را هم امروز گفته ام که إن شاءالله خدمتتان ارائه می کنم. در این سروده طوفان نوح(ع) با واقعه ی عاشورا مقایسه شده و در آن اشاره شده که نوح و هر که وارد کشتی شد، نجات یافتند اما حسین(ع) خودش کشتی نجات است.

جناب زینبی به عنوان سخن پایانی بفرمایید چگونه و از چه زمانی با مرکز پژوهش و نشر فرهنگ عاشورا آشنا شدید؟
- در سال آغاز فعالیت مرکز"آقای حبیب پور" از من خواستند که به این جا بیایم و من هم اعلام آمادگی کردم، اگر چه فرصتی حاصل نشد، اما الآن در خدمتتان هستم و هر خدمتی که برای پیشبرد کار مرکز ضروری باشد، انجام می دهم.

جناب استاد، شب خوب و نورانی داشتیم. امیدوارم که امشب به عنوان یک شب عاشورایی، شبی که با نام حسین(ع) زیبا شد، در پرونده ی اعمال ما ثبت گردد.
گفتگوی امشب را با سخن پایانی شما به اتمام می رسانیم:
- از خدا می خواهم که معرفت لازم را در خصوص کربلا و شهدای بزرگ عاشورا به ما عنایت کند. معرفتی که زندگی و مرگ و حشر ما را دربرگیرد و ما را به شفاعت آن بزرگواران توفیق دهد. إن شاء الله.